คราวนี้จะเล่าให้ฟังกันเกี่ยวกับเรื่องของการออกกำลังล้วนๆ  ว่าจะมีผลดีและผลเสียต่อหัวใจของเราอย่างไรบ้าง

ใครที่ไม่เคยออกกำลัง…ไม่ชอบออกกำลัง…เกลียดการมีเหงื่อออกท่วมตัว แล้วคิดว่าชาตินี้จะไม่ขอเหนื่อยจากการออกกำลัง………… ไม่ต้องอ่านเรื่องนี้ด้วยครับ!!

ด้วยความที่อยากให้มีสุขภาพร่างกายโดยเฉพาะสุขภาพของหัวใจแข็งแรง ผมจึงมักจะยอมเสียเวลาชักชวน…. อธิบาย…. เกลี้ยกล่อม…. บังคับ และบางครั้งขู่เข็น (ทั้งๆ ที่บางคนอ้วนม คนไข้ ากๆๆๆ จนเข็นเท่าไหร่ก็ไม่เขยื้อน) ให้คนไข้ออกกำลังกายอยู่เสมอ ซึ่งก็ได้ผลบ้าง ไม่ได้ผลบ้าง  คำตอบที่ได้รับอยู่เสมอๆ คือ

“ไม่มีเวลา” (สงสัยพวกนี้นาฬิกาเดินเร็วกว่าปกติ)
“เวลาทำงานก็ออกกำลังอยู่แล้ว เพราะเดินไปเดินมาตลอดเวลา” (เดินๆ หยุดๆ ไม่นับครับ ต้องเดิน
อย่างต่อเนื่อง (ไม่หยุด) อย่างน้อย 20-30 นาที)
“งานมาก” (แต่คนอื่นเค้าทำงานวันละ 10-12 ชั่วโมง ยังมีเวลาออกกำลังเลยครับ!)
“กลับบ้านดึกแล้ว” (ก็ออกกำลังตอนเช้าได้นี่นา..)
“เพราะต้องออกจากบ้านไปทำงานแต่เช้า” (แล้วตอนเย็นรีบกลับบ้านมาออกกำลังกาย ทำดีให้หัวใจ
ตัวเองได้หรือเปล่า)
และอื่นๆ อีกมากมาย

ไม่รู้เหมือนกันว่า ทำไมคนไข้อีกส่วนหนึ่งไม่ว่าจะเป็นเจ้าของร้านขายก๋วยเตี๋ยว  ช่างตัดผม  ลูกจ้างพนักงานธนาคาร/บริษัท  เล่นกล  นักการเมือง  เจ้าของธุรกิจร้อยล้านพันล้าน  บางท่านเคยเป็นรัฐมนตรีหรือนายกรัฐมนตรี ซึ่งน่าจะ “ไม่มีเวลา”….”เดินไปเดินมาทั้งวัน”….”งานมาก” และมักจะออกจากบ้านแต่เช้าแล้วกลับบ้านดึก แต่ยังมีเวลาออกกำลังกายสม่ำเสมอ?  หรือว่าจะมีเวลาวันหนึ่งมากกว่า 24 ชั่วโมง  หรือไม่เคยต้องเจอรถติดในกรุงเทพฯ!!

คราวนี้ไม่ขออธิบายในรายละเอียดของวิธีการออกกำลังกายที่จะให้ได้ประโยชน์กับหัวใจ เพราะเพียงทำแค่เดินครั้งละ 30 นาทีอย่างต่อเนื่องกันให้ได้อาทิตย์ละ 3 – 4 ครั้งก็พอแล้ว …ฟังดูไม่ยากเลยใช่มั๊ยครับ ยิ่งถ้าลองนึกดูว่าในวันหนึ่งๆ ถึงแม้เราจะเหนื่อยหล้าจากทำงานหรือเดินทางเพียงใด แต่เราก็ยังต้องหาเวลาอาบน้ำ แปรงฟันอยู่ทุกวัน  ซึ่งการอาบน้ำ แปรงฟันและแต่งตัวก่อนเข้านอนก็ใช้เวลาร่วมเกือบครึ่งชั่วโมงเหมือนกัน   ดังนั้นถ้าคิดกันถือว่าการออกกำลังกายเป็นกิจวัตรประจำวันชนิดหนึ่ง (เหมือนอาบน้ำแปรงฟัน) ก็น่าจะทำได้ทุกวันๆ เช่นกัน (บางคนเข้าห้องส้วมยังใช้เวลานานกว่านี้ด้วยซ้ำ)

เมื่อไม่นานมานี้ มีข่าวนักกีฬาฟุตบอลระดับโลกเสียชีวิตขณะแข่งขันอยู่ ซึ่งสาเหตุที่ทำให้เสียชีวิตอย่างเฉียบพลันเช่นนั้น ร้อยเปอร์เซนต์น่าจะมีสาเหตุจากโรคหัวใจแน่ๆ!!…

จึงทำให้คนไข้ของผมมีเหตุผลเพิ่มขึ้นอีกที่จะไม่ออกกำลัง………?!?!

คนที่ไม่ชอบออกกำลัง ถ้าอ่านถึงตรงนี้แล้วคิดว่า ต่อไปจะไม่โดนหมอตื้อว่าให้ออกกำลัง ก็ขอให้อ่านต่อไปอีกสักหน่อยนะครับ!! (อย่าเพิ่งดีใจจนออกหน้า—หรือออกที่พุงก็ไม่ทราบ)

การออกกำลังกายที่สม่ำเสมออย่างถูกวิธีนั้นมีประโยชน์ต่อหัวใจเป็นอย่างยิ่ง สามารถป้องกันโรคกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด และยังสามารถช่วยลดความดันโลหิต  ลดระดับน้ำตาลและลดระดับไขมันในเลือดได้เป็นอย่างดี  ที่สำคัญไปกว่านั้นก็ยังจะควบคุมให้น้ำหนักตัวของผู้ที่ออกกำลังกาย (ถ้าไม่รับประทานมากจนเกินไปนัก)  อยู่ในเกณฑ์ปกติซึ่งจะเป็นตัวช่วยลดโอกาสเกิดโรคหัวใจได้อีกทางหนึ่งด้วย

อย่างไรก็ดีต้องยอมรับว่า ไม่มีข้อมูลที่ชัดเจนว่าการออกกำลังกายอย่างหักโหมจะส่งผลดีต่อการป้องกันโรคหัวใจด้วย  แต่กลับมีรายงานว่า การออกกำลังกายอย่างหักโหมและไม่ถูกวิธีนั้น จะทำให้มีโอกาสเกิดกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลัน และเสียชีวิตกระทันหันได้   มีข้อมูลจากต่างประเทศว่า ร้อยละ 10 – 17  ของผู้ที่มีหัวใจหยุดเต้นกระทันหันนั้น มักเกิดในขณะที่ออกกำลังกายหรือช่วงหลังจากออกกำลังกายไม่นานนัก  แต่ในรายงานนี้ไม่ได้บ่งบอกถึงระดับความหนักเบาของการออกกำลังกายร่วมด้วย  ซึ่งรายงานนี้สอดคล้องกับข้อมูลที่เราทราบกันดีในหมู่แพทย์หัวใจว่า  ประมาณ 1 ใน 5,000 ของผู้ที่ได้รับการตรวจสมรรถภาพหัวใจด้วยการวิ่งบนสายพาน มีโอกาสที่หัวใจจะหยุดเต้นกระทันหันได้โดยที่ไม่เคยมีประวัติโรคหัวใจมาก่อน (แต่ว่าในผู้ที่เกิดหัวใจหยุดเต้นกระทันหันจากการเดินสายพานนี้ มักไม่เสียชีวิต เนื่องจากว่าได้รับการช่วยชีวิตทันท่วงทีในสถานพยาบาลที่มีความพร้อม)

ในทางตรงกันข้ามมีการวิจัยอีกมากมายที่ยืนยันว่า การออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอและถูกวิธี สามารถป้องกันโรคกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลันและหัวใจหยุดเต้นอย่างกระทันหันได้เป็นอย่างดี  และที่สำคัญคือ ผู้ที่ออกกำลังกายเป็นประจำๆ จะมีชีวิตที่ยืนยาวกว่าและแข็งแรงกว่าคนไม่ออกกำลัง และคนที่เป็นโรคหัวใจไม่ว่าโรคหลอดเลือดหัวใจหรือภาวะหัวใจวาย  การออกกำลังที่ถูกต้องจะทำให้อายุยืนยาวขึ้นและอาการต่างๆ ลดน้อยลงมาก

ส่วนการเสียชีวิตอย่างเฉียบพลันของนักกีฬานั้น ในประเทศสหรัฐอเมริกาซึ่งมีการเล่นกีฬาอาชีพมากกว่าในประเทศเรานั้น มีรายงานการเสียชีวิตที่เกี่ยวข้องกับการเล่นกีฬาอยู่ประมาณ 10 – 20 ราย/ปี  และมีรายงานการเสียชีวิตกระทันหันขณะที่ฝึกหนักของทหารเกณฑ์ประมาณ 1 ใน 200,000 ราย/ปี  ซึ่งใกล้เคียงกับกลุ่มนักวิ่งมาราธอนที่มีอายุน้อยและออกกำลังกายอย่างหักโหม

ผู้ที่อายุน้อยและเสียชีวิตอย่างกระทันหันนี้มักจะมีความผิดปกติของหัวใจร่วมอยู่ด้วย ส่วนใหญ่เกิดจากการที่กล้ามเนื้อหัวใจหนาและมีเป็นส่วนน้อยที่เป็นความผิดปกติของหลอดเลือดที่เลี้ยงกล้ามเนื้อหัวใจซึ่งต่างจากการเสียชีวิตในนักกีฬาที่อายุมากกว่า 35 ปี ซึ่งมักจะมีสาเหตุมากจากความผิดปกติของโรคหลอดเลือดที่เลี้ยงกล้ามเนื้อหัวใจ

ที่เล่ามาให้ฟังทั้งหมดนี้ ไม่ใช่จะขู่และทำให้กลัวไม่อยากออกกำลังกายกัน  แต่กลับชี้ให้เห็นว่าการออกกำลังที่ถูกต้องและเหมาะสมกับสภาพร่างกายและอายุมีความจำเป็นอย่างยิ่งและจำทำให้หัวใจของเราแข็งแรงอีกด้วย

ปัจจุบันนี้มีแพทย์เชี่ยวชาญทางโรคหัวใจมีความชำนาญในการฟื้นฟูและส่งเสริมสมรรถภาพความแข็งแรงของหัวใจ ทั้งในคนที่ยังไม่มีโรคและคนที่เป็นโรคแล้ว  แพทย์เหล่านี้จะใช้เวลาในการศึกษาข้อมูลส่วนตัวและโรคของแต่ละบุคคล เพื่อวางแผนในการออกกำลังกายและรับประทานอาหารที่เหมาะสมเพื่อลดปัจจัยเสี่ยงของโรคหัวใจและพัฒนาหัวใจให้แข็งแรงขึ้น ด้วยการออกกำลังกาย ทำให้ทุกๆ คนสามารถออกกำลังกายได้

โดยออกกำลังกายแต่ไม่ต้องเหนื่อย (นัก)
และควบคุมอาหาร  (เพื่อไม่ให้อ้วน) โดยไม่ต้องหิว (มาก)
ที่สำคัญจะมีโปรแกรมการออกกำลังกายที่สนุกสนาน ไม่น่าเบื่ออีกด้วย!!

ใครที่อยากมีหัวใจและสุขภาพแข็งแรงก็ออกกำลังกันมากๆ (บ่อยๆ) นะครับ………