Skip to content

หัวใจออกกำลัง

October 8th, 2012

Webmaster

หัวใจออกกำลัง

เป็นที่รู้กันดีว่า การออกกำลังสม่ำเสมอนั้นเป็นประโยชน์ต่อสุขภาพร่างกายและจิตใจ ก่อนหน้านี้แพทย์มักจะแนะนำให้ผู้ป่วยออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอโดยให้เหตุผลว่า จะทำให้ร่างกายแข็งแรงขึ้นแต่ก็ไม่มีข้อมูลทางวิทยาศาสตร์สนับสนุนชัดเจน เพิ่งมาในระยะไม่นานนี้มีรายงานหลักฐานวิจัยยืนยันว่าการออกกำลังกายนั้นมีประโยชน์โดยตรงโดยเฉพาะต่อระบบของหัวใจและหลอดเลือดของร่างกาย

แต่หลังจากได้รับคำแนะนำให้ออกกำลังกายแล้ว ผู้ป่วยโรคหัวใจหลายคนไม่เข้าใจและกลัวที่จะออกกำลัง เพราะผู้ป่วยโรคหัวใจส่วนใหญ่แล้วอาการต่างๆ เป็นมากขึ้นเมื่อมีการออกกำลังหรือออกแรงเพราะหัวใจต้องทำงานหนักขึ้น เช่น ผู้ป่วยที่มีโรคหลอดเลือดหัวใจตีบหรือกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดนั้นก็จะมีอาการเจ็บแน่นหน้าอก หรือเหนื่อยหอบ หายใจไม่สะดวกหลังการออกกำลังหรือเมื่อใช้แรงทำงานต่างๆ

แต่เหตุผลที่แพทย์โรคหัวใจแนะนำให้ผู้ป่วยออกกำลังกายสม่ำเสมอเป็นประจำ เพื่อให้หัวใจแข็งแรงขึ้น เพราะผู้ที่ออกกำลังกายสม่ำเสมอ ถึงแม้จะเป็นโรคหัวใจก็ตาม การออกกำลังกายนั้นมีผลทำให้กล้ามเนื้อหัวใจสามารถใช้เลือด (ที่อาจจะมีปริมาณลดลง) ได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น จากการทดลองในสัตว์ทดลองพบว่า สัตว์ที่ออกกำลังกายสม่ำเสมอ จะมีหลอดเลือดที่เลี้ยงกล้ามเนื้อหัวใจใหญ่กว่าสัตว์ที่ไม่ได้ออกกำลังกาย ยิ่งไปกว่านั้นยังมีผลการวิจัยยืนยัน………ดีของการออกกำลังกายในคน โดยศึกษาในผู้ป่วยที่เป็นโรคหลอดเลือดหัวใจตีบที่ได้รับการรักษาด้วยการขยายหลอดเลือดหรือการผ่าตัด ตัดต่อหลอดเลือด (หรือ bypass) ซึ่งถูกแบ่งออกเป็น 2 กลุ่มเท่าๆ กัน

กลุ่มแรก ได้รับการแนะนำให้ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอถูกต้องตามขั้นตอนโดยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญในการฟื้นฟูสมรรถภาพหัวใจและการออกกำลัง และมีการติดตามอย่างเป็นระบบ เพื่อให้แน่ใจว่าผู้ป่วยกลุ่มนี้สามารถออกกำลังบริหารร่างกายได้ถูกต้องตามคำแนะนำที่ได้รับ

กลุ่มที่สอง ผู้ป่วยไม่ได้รับการแนะนำเรื่องการออกกำลังอย่างใกล้ชิดและไม่ได้พบแพทย์ผู้เชี่ยวชาญทางด้านการฟื้นฟูสมรรถภาพหัวใจ แต่ได้รับการรักษาและคำแนะนำทั่วๆ ไปจากแพทย์หัวใจ หรือหมอผ่าตัดหัวใจตามปกติ ซึ่งเมื่อคณะผู้ศึกษาได้ติดตามผู้ป่วยทั้ง 2 กลุ่มไประยะหนึ่งแล้วจึงพบว่า ผู้ป่วยกลุ่มแรกมีอัตราการเกิดปัญหาต่างๆ เกี่ยวกับหัวใจน้อยกว่าผู้ป่วยในกลุ่มที่สองถึงร้อยละ 30

นอกจากนี้ ยังมีรายงานการศึกษาอื่นๆ พบว่า ผู้ที่ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอเป็นประจำนั้น ยังมีอัตราเสี่ยงของปัจจัยที่ไม่ดีทั้งหลายต่อโรคหัวใจ เช่น เบาหวาน ความดัน หรือระดับไขมันในเลือดต่ำกว่าผู้ที่ไม่ได้ออกกำลังกายเป็นประจำด้วย ยิ่งไปกว่านั้น มีการศึกษาผู้ที่มาตรวจสมรรถภาพหัวใจด้วยการเดินสายพาน พบว่าเมื่อติดตามกลุ่มคนเหล่านี้ไประยะหนึ่ง พบว่า ผู้ที่สามารถเดินบนสายพานได้เป็นระยะเวลานานกว่า (คือ หัวใจแข็งแรงกว่าสามารถออกกำลังได้มากกว่า) จะมีอัตราการเสียชีวิตจากโรคหัวใจน้อยกว่าผู้ที่เดินทดสอบสมรรถภาพได้ไม่นานบนสายพาน

เรื่องความสำคัญและประโยชน์การออกำลังกายนี้ รวมไปถึงผู้ที่มีแต่ปัจจัยเสี่ยงต่อการเป็นโรคหัวใจ แต่ยังไม่มีปัญหาทางหัวใจชัดเจนและผู้ป่วยที่เป็นโรคหัวใจแล้วทั้งในระยะเริ่มต้นหรือในระยะท้าย นอกจากนี้ผู้ที่ออกกำลังกายสม่ำเสมอ มักจะเป็นผู้ที่มีสุขภาพจิตดีกว่าผู้ที่ไม่ได้ออกกำลังกาย โดยสามารถทำให้นอนพักผ่อนได้ดี คือ หลับสนิท ไม่มีความเครียดเหมือนคนที่ไม่ได้ออกกำลัง

วันก่อนไปพูดให้ประชาชนฟังเรื่อง “อาการของโรคหัวใจ และการบำรุงรักษาสุขภาพหัวใจ” หลังจากได้เล่าให้ฟังว่า โรคหัวใจเกือบทุกชนิด ผู้ป่วยจะมีอาการมากขึ้นเวลาหัวใจทำงานหนัก เช่น เวลาออกแรง เครียด มีอารมณ์โมโห นอนหลับพักผ่อนไม่เพียงพอ รวมทั้งเวลาออกแรงหรือออกกำลังกาย และในตอนท้ายผมได้พูดว่า วิธีที่จะทำให้หัวใจแข็งแรงขึ้น คือ ต้องดูแลรักษาปัจจัยเสี่ยงต่างๆ ที่มีผลร้ายต่อหัวใจให้มีน้อยที่สุดร่วมกับการออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ

คนฟังสนใจเรื่องการออกกำลังกายเป็นอย่างมาก ผมจึงได้อธิบายต่อไปว่า การออกกำลังกายที่จะเป็นประโยชน์ต่อหัวใจนั้นไม่จำเป็นต้องเป็นการออกกำลังกายอย่างหักโหม เพียงแค่เดินอย่างต่อเนื่องกันเป็นระยะเวลา 20 -30 นาที โดยให้มีการ warm up และยืดเส้นยืดสายประมาณ 5 นาทีก่อนเริ่มออกกำลังและมีการ cool down หรือผ่อนแรงการทำงานของหัวใจในตอนท้ายอีกประมาณ 5 นาที ก็จะได้ประโยชน์ต่อหัวใจอย่างยิ่ง แล้วถ้าได้ทำอย่างน้อย 3 – 4 ครั้ง/สัปดาห์ โดยขณะที่ออกกำลังควรให้หัวใจเต้นเร็วขึ้นโดยเฉลี่ยอยู่ประมาณ 100 + 20 ครั้ง/นาที ขึ้นอยู่กับอายุและสภาพของหัวใจ ส่วนการอบไอน้ำ สมุนไพร หรือการกระตุ้นกล้ามเนื้อด้วยเครื่องมือต่างๆ ไม่ได้ทำให้หัวใจเต้นเร็วขึ้น จึงไม่น่าจะมีประโยชน์ชัดเจนต่อหัวใจนัก ที่น่าขำ คือ มีผู้ชายคนหนึ่งถามว่า ถ้าเขายั่วโมโหภรรยาเป็นประจำทุกวัน วันละ ½ ชั่วโมง 3 – 4 วัน/สัปดาห์ จะได้ประโยชน์ต่อหัวใจหรือไม่ เพราะทุกครั้งที่ภรรยาเกิดอารมณ์โมโห เขาจับชีพจรได้ประมาณ 130 – 140 ครั้ง มีเลือดสูบฉีดขึ้นหน้าดี หลายๆ คนคงอยากจะกลับไปทำตามอย่างที่บ้าน

แต่การออกกำลังกายอย่างนั้น (ยิ่งโมโหทำให้หัวใจเต้นเร็ว) ไม่ได้ประโยชน์ต่อผู้ออกกำลัง (แต่ผู้ยั่ว คือ ผู้ที่ไม่ได้ออกกำลังจะได้ประโยชน์แทน เพราะคนโดนยั่วโมโหจะตายเร็วขึ้น) เพราะขณะที่เกิดอารมณ์โมโห หรือมีความเครียดนั้น นอกจากชีพจรจะเต้นเร็วขึ้นแล้ว ความดันโลหิตยังสูงขึ้นมากอีกด้วย ดังนั้น หัวใจจึงไม่ได้ออกกำลัง แต่หัวใจกำลังมีความเครียด ต้องทำงานบีบตัวเพื่อสูบฉีดเลือดไปที่ที่มีแรงต้านทานสูง จึงอาจจะเกิดหัวใจวายหรือกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลันได้ โดยเฉพาะในคนที่มีโรคหัวใจอยู่แล้ว

ในทางตรงกันข้ามถ้ายั่วให้หัวเราะเป็นเวลาติดต่อกัน ½ ชั่วโมง จะได้ประโยชน์ต่อหัวใจหรือไม่นั้น ไม่ทราบ แต่ขณะที่หัวเราะชีพจรจะเต้นเร็วขึ้นและเมื่อหยุดหัวเราะ กล้ามเนื้อต่างๆ จะผ่อนคลาย ความดันลดลงเหมือนหลังการออกกำลัง

ถ้าใครหัวเราะติดต่อกันได้ ½ ชั่วโมง คงอายุไม่ยืนแน่ เพราะถ้าไม่หัวเราะจนหายใจไม่ออกตาย ก็คงสำลักจนตายในที่สุด…..

นิธิ  มหานนท์

บทความที่เกี่ยวข้อง

กลั้นใจ-2
หัวใจกับลูกโป่ง
หลายใจ
ยาต้านเกร็ดเลือด
มีคำถามเรื่องความจำเป็นของการวอร์มอัพและคูลดาวน์ใน...
Heart attack and heart failure : what’s the differ...


ข้อคิดเห็นทั้งหมดนี้เป็นความคิดเห็นส่วนบุคคลของผู้อ่าน ไม่เกี่ยวข้องกับเจ้าของเว็บไซต์แต่อย่างใด โปรดแสดงความเห็นด้วยความสุภาพ ถ้าเป็นครั้งแรกที่คุณโพสต์แสดงความเห็น อาจจะมีการคัดกรองเนื้อหาได้ การแสดงความคิดเห็นควรอยู่ในประเด็น ห้ามโจมตีใส่ร้ายบุคคลอื่น หรือทำลิงค์ไปยังเว็บไซต์ที่มีเนื้อหาไม่เกี่ยวข้องกัน ผู้ดูแลเว็บไซต์สามารถแก้ไขหรือลบความคิดเห็นได้ทุกกรณี

   

Your words are your own, not related to the owner of this website. So be nice and helpful if you can. If this is the first time you're posting a comment, it might go into moderation. Keep comments on topic, no personal attacks, external linking for unrelated content. Administrator has right to delete, edit comments for any reason.

Comments are closed.