Skip to content

ความไม่เที่ยง…ดีหรือไม่ดี

January 12th, 2015

Webmaster

ความเที่ยงดีหรือไม่ดี

อนิจจัง….. สิ่งทั้งหลายไม่เที่ยง มีความเกิดขึ้น เสื่อมสลายไปเป็นธรรมดา เมื่อเกิดขึ้น…… ตั้งอยู่……. แล้วก็ต้องดับไป  อะไรที่ ไม่ค่อยเที่ยง ไม่มั่นคง ถึงแม้จะเป็นเรื่องธรรมดาแต่คนเราจะไม่ชอบเพราะควบคุมไม่ได้ ในเรื่องโรคหลอดเลือดหัวใจ คราบไขมันและหินปูน (Plaque) ที่เกาะอยู่ในหลอดเลือดก็มักจะ “ไม่เที่ยง” จึงไม่ค่อยดีนัก   ภาษาอังกฤษ เราจะใช้คำว่า “Vulnerable Plaque” ซึ่งมีคำที่คล้ายกัน เช่น fraqile (เปราะบาง), weak (อ่อนแอ) อย่างเช่น จิตใจที่ไม่มั่นคง

ดังนั้น ทางการแพทย์ ในเรื่องของหลอดเลือดหัวใจ ความไม่เที่ยงที่เป็นอันตรายอย่างยิ่งต่อชีวิตของคนเรา คือ Vulnerable Plaque

Plaque    :    คือ แผ่นคราบไขมันและหินปูนที่เกาะภายในผนังหลอดเลือด
Vulnerable :    คือ ความไม่มั่นคง ไม่เที่ยง เปราะบาง อ่อนแอและเปลี่ยนแปลง แตกออกได้ง่าย

โดยปกติแล้ว หลอดเลือดของคนเราเมื่ออายุมากขึ้น (ร่วมกับพฤติกรรมการดำรงชีวิตที่ไม่ดีนัก เช่น สูบบุหรี่ ไขมันสูง, เบาหวาน, ความดันโลหิตสูง, อ้วน หรือไม่ออกกำลังกาย)  จะมีแผ่นคราบไขมันและหินปูนมาเกาะตามภายในผนังภายในหลอดเลือด  ลองคิดภาพ…ท่อน้ำ (ซึ่งเปรียบเสมือนหลอดเลือด) ที่มีสนิมเกาะ (สนิมเปรียบเสมือนแผ่นคราบไขมัน และหินปูน) อยู่ภายในเมื่อเราใช้งานไปนานๆ

คนส่วนมากคิดว่า… แผ่นคราบไขมันนี้ค่อยๆ สะสมมากขึ้นทีละน้อยๆ จนเต็มอุดตันหลอดเลือด ทำให้เกิดหลอดเลือดอุดตัน แล้วเกิดกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลันหรือ “Heart Attack” ไปด้วย แต่เมื่อไม่นานมานี้พบว่า การเกิดหลอดเลือดหัวใจอุดตันหรือ “Heart Attack นั้นเกิดจากการที่แผ่นคราบไขมันและหินปูนที่ฉาบบางๆ ในผนังหลอดเลือดนั้น  “ไม่มั่นคง (ไม่เที่ยง)”  ทำไมหรือครับ?

เหตุผลก็คือ  แผ่นคราบไขมัน หินปูนที่เกาะผนังหลอดเลือดนั้น จะมีส่วนด้านบนที่เหมือนกับผนังปกคลุม ซึ่งจะมีความแข็งเหมือนพังผืด เราเรียกว่า “Fibrous Cap” ด้านในผนังนี้มีส่วนประกอบของไขมันที่นุ่มกว่า (Lipid core)  ซึ่งวันร้ายคืนร้าย เจ้า fibrous cap นี้อาจจะแตกออก (เพราะมันไม่มั่นคง ไม่แข็งแรง) ทำให้ส่วนประกอบด้านในทะลักออกมาเจอกับเลือดและเกร็ดเลือด รวมตัวกันเป็นลิ่มเลือดและอุดหลอดเลือดหัวใจทั้งหมดโดยเฉียบพลัน

ลิ่มเลือดที่เกิดนี้จะอุดหลอดเลือดหัวใจหมด ทำให้เลือดไหลผ่านตำแหน่งที่อุดตันไปเลี้ยงกล้ามเนื้อหัวใจส่วนปลายไม่ได้ ทำให้เกิดกล้ามเนื้อหัวใจตาย …ประมาณ 50% ของคนไข้หัวใจที่เกิดภาวะนี้ จะเสียชีวิตก่อนถึงโรงพยาบาล

แต่ในอีกด้านหนึ่ง คราบไขมัน หินปูนที่เกาะภายในหลอดเลือดแล้ว อาจจะอุดตันหลอดเลือดถึง 90% โดยไม่แสดงอาการก็ได้ ถ้าไม่มีลิ่มเลือดมาอุดหลอดเลือด (คือ คราบไขมัน หินปูนนั้นไม่มีจุดอ่อนที่ผิว ทำให้เกิดรอยแตกได้) แล้วแผ่นคราบนี้ในคนมีโอกาสแตกได้เหมือนกันหมดหรือไม่?

คำตอบก็คือ ไม่ครับ… ลักษณะแผ่นคราบไขมันหินปูนที่แตกออกได้ง่ายนั้น คือ “Vulnerable Plaque” (….ผมขอเรียกว่า “คราบที่ไม่เที่ยง” ก็แล้วกัน) เราจะพบว่า ลักษณะของคราบที่ไม่เที่ยงมีลักษณะเฉพาะตัว คือ จะมีขอบปกคลุมผิว (fibrous cap) ที่คลุมก้อนไขมัน (lipid core) ขนาดใหญ่และนุ่ม และเซลล์ในร่างกายที่บ่งชี้ว่า มีการอักเสบในหลอดเลือดมากกว่าคราบที่ “เที่ยง”

ทำไมแผ่นคราบเหล่านี้ถึงแตกได้?
…ยังไม่มีคำตอบที่แน่ชัด แต่พบว่า การที่แตก (plaque rupture) นั้น มักจะถูกกระตุ้นด้วยอารมณ์ เช่น อารมณ์โกรธ  การออกกำลังกายที่หนักมากเกินไป? (ไม่ถูกวิธี), บุหรี่ หรือระดับไขมันและน้ำตาลที่สูง

เราทราบแล้วว่า … ถ้าต้องมีแผ่นคราบไขมันในหลอดเลือด ก็ขอให้เป็นแบบที่เที่ยง (มั่นคง) ดีกว่าแบบไม่เที่ยง (ไม่มั่นคง) มีวิธีใดหรือไม่ที่จะทำให้ แผ่นคราบไขมันและหินปูนนี้ไม่เกิดการเปลี่ยนแปลงที่เราไม่ต้องการ

ยา   ยาบางชนิดที่ใช้ในการรักษาหัวใจนั้นจะช่วยทำให้แผ่นคราบไขมันนี้มั่นคงขึ้น  เช่น ยาลดความดันโลหิตบางประเภท รวมทั้งยา antioxidant หรือยาแก้อักเสบบางชนิดก็อาจมีผลทำให้ plaque stabilize ขึ้น
ยาลดระดับไขมัน โดยเฉพาะกลุ่ม statin
การออกกำลังกาย จากการศึกษาพบว่า การออกกำลังกายอาจจะมีผลช่วยลดการอักเสบของหลอดเลือดในร่างกาย เพราะผลการวิจัยพบว่า ถ้าออกกำลังกาย (โดยเฉพาะอย่างยิ่งแบบแอโรบิค ซึ่งรวมถึงการเดิน, วิ่ง, ถีบจักรยาน, ว่ายน้ำและอื่นๆ)  เป็นประจำ เมื่อเจาะเลือดตรวจดู จะพบว่า เลือดที่บ่งชี้ตัวการอักเสบทางหลอดเลือดดีขึ้น ดังนั้นน่าจะทำให้คราบไขมันและหินปูนที่มีอยู่นั้นไม่เกิดการเปลี่ยนแปลงง่าย

อย่างไรก็ตาม การออกกำลังกายควรต้องอยู่ในระดับที่เหมาะสม แต่การออกกำลังกายที่หนักเกินไปหรือไม่ถูกหลักก็ทำให้คราบที่เกาะอยู่ภายในผนังหลอดเลือดแตก (plaque rupture) ได้  ดังนั้น การที่หมอหัวใจต้องให้ยาคนไข้โรคหลอดเลือดหัวใจหลายชนิดนับตั้งแต่ยาต้านเกร็ดเลือด  ยาลดความดันโลหิตและยาลดไขมันนั้น ก็ด้วยเหตุผลที่นอกเหนือไปจากการควบคุมความดันหรือการลดระดับไขมัน  บางครั้งคนไข้ที่เป็นโรคหัวใจแต่ไม่มีความดันโลหิตสูงนั้น มักจะกลับมาถามผมเสมอว่า ไม่ได้เป็นความดันโลหิตสูง ทำไมต้องรับประทานยาเหล่านี้ด้วย…. หรือ บางคนที่เคยมีไขมันในเลือดสูง แต่ขณะนี้ปกติดี ทำไมยังต้องรับประทานยาลดไขมันกลุ่ม  statin อยู่  ทั้งนี้ก็เพื่อให้เกิดความมั่นคงของ (หลอดเลือด) ในหัวใจไงครับ!!!!

วันก่อนมีคนไข้โรคหลอดเลือดหัวใจตีบคนหนึ่ง หลังจากที่ได้รับการทำบัลลูนใส่ขดลวดไปจนไม่มีอาการเหนื่อย หรือแน่นหน้าอกเวลาออกแรงอีกแล้ว มาถามผมว่า ทำไมยังต้องรับประทานยาอยู่อีกตั้งหลายชนิด

ซึ่งผมก็ได้อธิบายไปตามเหตุผลต่างๆ ข้างต้น ที่ยังต้องให้ยาไปนั้น ก็เพราะเกือบทุกคนที่มีหลอดเลือดหัวใจตีบมากจนมีอาการนั้น ถึงแม้จะได้รับการทำบัลลูนใส่ขดลวดหรือผ่าตัดบายพาสไปแล้วก็ตาม…… ในบริเวณส่วนอื่นๆ ของหลอดเลือดที่ไม่ได้รับการทำบัลลูนหรือผ่าตัดบายพาสไปนั้น มักจะมีคราบไขมันและหินปูนฉาบอยู่บางๆ ที่ผนังหลอดเลือดด้านในเสมอ  แต่เนื่องจากคราบเหล่านี้บางมาก จึงไม่ทำให้มีอาการ (และอาจตรวจแล้วมองไม่เห็นด้วยการฉีดสีสวนหัวใจ) เราจึงต้องให้ยาบางชนิดเพื่อให้คราบเหล่านี้คงที่ (เที่ยง) อยู่ ไม่แตกง่าย ป้องกันการเกิดกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลัน (Heart attack)

ผมอธิบายคนไข้ไปว่า     “ยาพวกนี้ให้ไปเพื่อป้องกันครับ  เพื่อทำให้คราบไขมันที่เหลือๆ อยู่ในหลอดเลือด
คงที่ไม่เปลี่ยนแปลงง่าย”
คนไข้             “อ้าว!! คุณหมอเลี้ยงไข้หรือครับ ผมนึกว่าคุณหมอให้ยาเพื่อให้ไอ้คราบไขมัน มัน
หายไปเสียอีก  ทำไมต้องให้คราบพวกนี้มันคงที่อยู่ในตัวผมด้วยครับ?”

ผมจึงต้องอธิบายกันใหม่ตั้งแต่ต้นว่า ทำไมผมถึงอยากให้คราบไขมันและหินปูนที่เกาะอยู่นั้น “คงที่” (เที่ยง) ไม่แตกง่าย เพราะถ้าคราบนี้แตก มีลิ่มเลือดอุดตันเฉียบพลันแล้ว โอกาสที่จะรอดชีวิตมาถึงโรงพยาบาลเจอหมอได้ มีแค่ห้าสิบห้าสิบเท่านั้น

ผมจึงจบท้ายบอกคนไข้ไปว่า     “ยาพวกนี้ไม่ได้ให้ไว้เลี้ยงไข้หรอกครับ…. แต่ให้ไว้เลี้ยงชีวิตคนไข้
มากกว่าครับ!!”

 

นิธิ มหานนท์

บทความที่เกี่ยวข้อง

การตรวจหัวใจ
ยาอะไร
Meditation & Medical Practice
Uncertainty is certainty
หลักในการออกกำลังกายที่ถูกต้อง
Do You Remember?


ข้อคิดเห็นทั้งหมดนี้เป็นความคิดเห็นส่วนบุคคลของผู้อ่าน ไม่เกี่ยวข้องกับเจ้าของเว็บไซต์แต่อย่างใด โปรดแสดงความเห็นด้วยความสุภาพ ถ้าเป็นครั้งแรกที่คุณโพสต์แสดงความเห็น อาจจะมีการคัดกรองเนื้อหาได้ การแสดงความคิดเห็นควรอยู่ในประเด็น ห้ามโจมตีใส่ร้ายบุคคลอื่น หรือทำลิงค์ไปยังเว็บไซต์ที่มีเนื้อหาไม่เกี่ยวข้องกัน ผู้ดูแลเว็บไซต์สามารถแก้ไขหรือลบความคิดเห็นได้ทุกกรณี

   

Your words are your own, not related to the owner of this website. So be nice and helpful if you can. If this is the first time you're posting a comment, it might go into moderation. Keep comments on topic, no personal attacks, external linking for unrelated content. Administrator has right to delete, edit comments for any reason.

Comments are closed.