Skip to content

ความดันโลหิตสูง ใช่โรคหัวใจหรือไม่

April 16th, 2015

Webmaster

ความดันโลหิตสูงใช่โรคหัวใจหรือไม่

ความดันโลหิตสูง ใช่โรคหัวใจหรือไม่?

คนไข้มักจะชอบถามอยู่เสมอว่า ตัวเองเป็นโรคหัวใจหรือเปล่า……? คนส่วนใหญ่จะรู้สึกว่า การที่ถูกวินิจฉัยว่า เป็นโรคหัวใจนั้น เป็นสิ่งที่น่ากลัวเสียเหลือเกิน
แต่โรคหัวใจ (และหลอดเลือด) นั้น มีอยู่หลายแบบหลายกลุ่มด้วยกัน  แบ่งออกได้คร่าวๆ  คือ


โรคหัวใจจากความดันโลหิตสูง
โรคหลอดเลือดกล้ามเนื้อหัวใจตีบ (หรือโรคกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด)
โรคลิ้นหัวใจผิดปกติ
โรคกล้ามเนื้อหัวใจอ่อนแรง และหัวใจล้มเหลว
โรคหัวใจเต้นผิดปกติ
โรคหัวใจพิการแต่กำเนิด
ภาวะผิดปกติอื่นๆ ของหัวใจที่นานๆ พบได้บ้าง เช่น  เยื่อหุ้มหัวใจอักเสบ หรือก้อนเนื้อ (TUMOR) ที่หัวใจ
แต่คำถามที่จะบอกคนไข้ที่มีภาวะความดันโลหิตสูงว่า เป็นโรคหัวใจหรือไม่นั้น จะตอบค่อนข้างยากเพราะคนที่มีความดันโลหิตสูง พบได้ค่อนข้างบ่อย  (นี่แค่ความดันสูงนะครับ ไม่นับโรคความดันทุรัง!!)  ถ้าบอกว่า คนที่มีความดันโลหิตสูงทุกคนเป็นโรคหัวใจแล้วล่ะก็  คงมีคนเป็นโรคหัวใจเกือบครึ่งประเทศ เมื่อรวมกับโรคความดันทุรังด้วยก็คงมีเกือบทั้งประเทศ
โรคความดันทุรัง  รักษาได้ด้วย มรรค มีองค์ 8 คือ เมื่อมีความเพียร ต้องเป็นสัมมาวายามะ คือ มีความเพียรชอบร่วมกับการเดินทางสายกลาง คือ มัชฌิมาปฏิปทา  ความดันก็จะไม่ทุรัง จะเป็นความดัน (ดื้อ) แต่พอเพียง (สายกลาง)
ส่วนโรคความดันโลหิตสูง ต้องรักษาด้วยการออกกำลังกาย …….  ควบคุมอาหาร …….  ควบคุมน้ำหนักตัวและใช้ยาเมื่อจำเป็น
การออกกำลังกาย  ควบคุมอาหาร และน้ำหนักตัวนี้ ก็ต้องใช้ความเพียรและการเดินสายกลางร่วมกับการมีสติอยู่กับตัว โดยเฉพาะมีสติอยู่เสมอเวลารับประทาน  ถ้าเรารับประทานด้วยความพอดีก็จะไม่มีโรคมาก!!!
ภาวะความดันโลหิตสูงกับโรคหัวใจ  มีความสัมพันธ์และเกี่ยวเนื่องกันอย่างใกล้ชิด เหมือนกับปั๊มสูบน้ำในบ้านกับท่อน้ำประปา  ถ้าส่วนใดส่วนหนึ่งเสียก็จะมีผลกระทบถึงกันด้วยเสมอ
ทางการแพทย์  เราจัดให้ภาวะความดันโลหิตสูงนั้นเป็นปัจจัยเสี่ยงที่จะทำให้เกิดโรคหรือความผิดปกติต่อหัวใจและหลอดเลือดของหัวใจได้ง่าย……  ความจริงแล้ว ภาวะความดันโลหิตสูงนี้ยังทำให้เกิดความผิดปกติต่อหลอดเลือดได้ทั้งร่างกาย  ที่อวัยวะอื่นๆ เช่น หลอดเลือด  สมอง  และหลอดเลือดไตด้วย
ความดันโลหิตที่เราพูดถึงกันนี้ คือ ความดันของเลือดที่อยู่ในหลอดเลือด เหมือนกับความดันของน้ำในท่อน้ำ  แต่เนื่องจากหลอดเลือดของเรายืดหยุ่น ไม่แข็งเหมือนท่อน้ำ  เราจึงสามารถวัดความดันเลือด “ภายใน” หลอดเลือดได้จากการวัดภายนอกที่ บริเวณแขน   ข้อมือ   หรือขา
ความดันเลือดปกติของคนเราจะอยู่ที่ประมาณ  120/80 มิลลิเมตรปรอท (มิลลิเมตรปรอทนี้ คือ หน่วยของการวัดความดันในหลอดเลือด)  ………  ตัวเลข “120” ตัวแรก (ชอบเรียกกันว่า ตัวบน) คือ ความดันเมื่อหัวใจบีบตัว  เลือดพุ่งออกมาจากหัวใจด้วยความแรง  ความดันจึงสูง …..วัดได้เป็น ความดันเลือดตัวแรก…..  ส่วนตัวเลข “80”  คือ  ความดันเลือดช่วงหัวใจคลายตัว (ชอบเรียกกันว่า ความดันตัวล่าง)
ในคน “ปกติ” ถ้ามีความดันตัวบนเกิน 130 มิลลิเมตรปรอท หรือตัวล่างเกิน 85 มิลลิเมตรปรอทแล้ว จะถือว่า มีภาวะความดันโลหิตสูง   แต่สำหรับคนที่เป็นเบาหวานหรือมีโรคของหลอดเลือดแล้ว ความดันถ้าเกิน 120 / 80 มิลลิเมตรปรอท  เราก็นับว่า สูงเกินไปแล้ว!!!
ความดันโลหิตที่วัดแล้วจะใช้เป็นเกณฑ์พิจารณานี้ ต้องเป็นความดันที่วัดในเวลาที่คนถูกวัดนั้น นั่งพักอยู่ย่างน้อยครึ่งชั่วโมง  และไม่มีความเครียด  กลัว หรือวิตกกังวลใดๆ รวมทั้งต้องไม่มีความเจ็บปวด  หิว  อิ่ม  แน่นท้อง หรือโมโห  เพราะระยะเวลาดังกล่าวจะทำให้มีการเปลี่ยนแปลงของความดันโลหิต จากความดันโลหิต “พื้นฐาน” ได้
นอกจากนี้ ถ้าเราวัดความดันโลหิตหลังจากออกกำลังกาย เราจะได้ค่าความดันโลหิตที่ต่ำกว่าความดันโลหิตพื้นฐาน ซึ่งจะเป็นเช่นนี้ต่อไปได้อีกถึง 2 – 3 ชั่วโมง หลังหยุดออกกำลังกายแล้ว!!  แต่….. ถ้าวัดขณะออกกำลังกาย ความดันโลหิตก็จะต้องสูงขึ้น
ดังนั้น การดูแลคนไข้ที่มีภาวะความดันโลหิตสูงนั้น  การที่นานๆ  2 – 3 เดือน จึงมาวัดความดันกับแพทย์ครั้งหนึ่ง จะเป็นการยากที่จะบอกได้ว่า ความดันโลหิตที่วัดได้ขณะนั้นปกติ หรือได้รับการควบคุมที่ดีพอหรือไม่   คนไข้ส่วนใหญ่   ผมมักแนะนำให้วัดความดันโลหิตเองที่บ้านโดยใช้เครื่องวัดความดันอัตโนมัติ (ซึ่งค่าที่วัดจะเชื่อถือได้เมื่อได้ใช้วัดเทียบกับแพทย์สัก 1 – 2 ครั้งเสียก่อน)
ผมจะให้คนไข้วัดความดันตัวเองตอนเช้าหลังตื่นนอนก่อนลุกจากเตียงไปเข้าห้องน้ำ   ล้างหน้า  แปรงฟัน  วัดสามครั้งติดๆ กันแล้วจดไว้เพื่อนำมาดูกัน ความดันโลหิตที่วัดได้ในเวลานั้น น่าจะเป็นช่วงที่เชื่อได้ว่าเป็นความดัน “พื้นฐาน” ในเวลานั้นของคนไข้  เพราะได้นอนหลับพักผ่อนมาตลอดทั้งคืน (ยกเว้นในบางคน บางครั้งที่นอนไม่หลับ!!)
ความดัน “พื้นฐาน” ของคนเราในช่วงเช้าจะเป็นช่วงที่สูงที่สุดของแต่ละวัน (ไม่นับความดันที่เปลี่ยนแปลงจากการที่ได้รับการกระตุ้นจากสิ่งต่างๆ ที่บอกไว้ตอนต้น) ถ้าคนไข้ขยันจดบันทึก ขยันวัดความดันไว้ทุกวันๆ  เมื่อนำมาดูกันก็จะทำให้ทราบแนวโน้มความดันโลหิตพื้นฐานของคนไข้ได้ดี  ทำให้ปรับยาได้ถูกต้อง


ผมมีคนไข้คนหนึ่งเป็นผู้หญิง อายุ 60 ปีเศษ  สูงประมาณ 150 เซนติเมตร  น้ำหนักประมาณเกือบๆ 80 กิโลกรัม  มีปัญหาเรื่องความดันโลหิตสูง  เบาหวาน  ไขมันในเลือดสูงและเหนื่อยเวลาเดินออกกำลังกาย และเวลาเดินขึ้นบันได
ความดันโลหิตเมื่อพบกันครั้งแรกที่โรงพยาบาลวัดได้ 160 / 100 มิลลิเมตรปรอท  เธอมีท่าทางค่อนข้างเหนื่อย  หายใจเร็วเพราะเพิ่งเดินเข้ามานั่งในห้องที่ผมตรวจได้ไม่นาน   ซึ่งหลังจากนั่งคุยซักถามเรื่องอื่นๆ ไปประมาณ 15 – 20 นาที แล้วัดซ้ำก็ยังคงได้ค่าความดันเท่าๆ เดิม  ตรวจหาสาเหตุของความดันโลหิตสูง (ส่วนใหญ่แพทย์จะต้องพยายามหาสาเหตุด้วย ….ถึงแม้จะพบได้เพียงส่วนน้อยก็ตาม)  แล้วก็ไม่พบอะไร  ผมจึงให้เธอกลับไปควบคุมอาหาร  ออกกำลังกาย  ลดน้ำหนัก และไปวัดความดัน “พื้นฐาน” แล้วจดบันทึกไว้เพื่อนำมาดูกันต่อไป
เธอกลับมา 6 อาทิตย์หลังจากนั้น ลดน้ำหนักไปได้ 1 กิโลกรัมครึ่ง  และสามารถเดินออกกำลังกายโดยเดินช้าๆ ได้ 10 – 15 นาทีแล้ว  แต่ความดันโลหิต “พื้นฐาน” ที่เธอวัดแล้วจดไว้จากการวัดตอนเช้าๆ ตามที่แนะนำ  กลับอยู่ระหว่าง 170 / 90  ถึง 180 / 110 มิลลิเมตรปรอท
เครื่องวัดความดันโลหิตของเธอ เมื่อวัดเทียบกันกับที่ผมวัดแล้วก็แม่นยำถูกต้องดี  ผมจึงบอกเธอว่า  คงต้องให้ยาควบคุมความดันโลหิตกับเธอแล้ว เพราะเธอคงมีภาวะความดันโลหิตสูงจริงๆ ที่ไม่สามารถควบคุมได้ด้วยการออกกำลังกาย และลดน้ำหนักเท่านั้น
แต่เธอก็ยังไม่ยอมใช้ยาเพราะเธอยืนยันว่า ความดันที่เธอวัดช่วงเช้าทุกวันๆ นั้น ไม่ใช่ความดัน “พื้นฐาน” ของเธอ….
ผมแปลกใจจึงถามว่า…….     “ไม่ใช่เพราะนอนไม่ค่อยหลับหรือครับ?”
คนไข้  ตอบ        “ไม่ใช่หรอกค่ะ  แต่….. ตั้งแต่หมอให้ควบคุมอาหาร กับออกกำลังกายนี้  ดิฉัน
เครียดมาก!! …  นอนฝันถึงอาหารอร่อยๆ ทุกคืน  ทุกๆ เช้า ตื่นมาหิวมาก!!!”
เธอว่าต่อไป……        “ต้องรีบคว้าที่วัดความดันมาวัด….. นั่งจ้องตัวเลขที่วัดได้  เครียดก็เครียด  หิวก็หิว
อยากจะวัดให้เสร็จเร็วๆ  เพื่อรีบลงไปกินอาหาร!!!”

นิธิ มหานนท์

บทความที่เกี่ยวข้อง

Food is medicine
เหตุอยู่ที่ใจ (จริงหรือ)
ไข้หวัดใหญ่กับโรคหัวใจ
รพ.ปิยะเวท จัดโปรแกรม "Perfect Health Perfect...
ตอนที่4วิธีรับมือและปรับเปลี่ยนปัจจัยเสี่ยง
แน่น......เจ็บ......ปวด......อึดอัด


ข้อคิดเห็นทั้งหมดนี้เป็นความคิดเห็นส่วนบุคคลของผู้อ่าน ไม่เกี่ยวข้องกับเจ้าของเว็บไซต์แต่อย่างใด โปรดแสดงความเห็นด้วยความสุภาพ ถ้าเป็นครั้งแรกที่คุณโพสต์แสดงความเห็น อาจจะมีการคัดกรองเนื้อหาได้ การแสดงความคิดเห็นควรอยู่ในประเด็น ห้ามโจมตีใส่ร้ายบุคคลอื่น หรือทำลิงค์ไปยังเว็บไซต์ที่มีเนื้อหาไม่เกี่ยวข้องกัน ผู้ดูแลเว็บไซต์สามารถแก้ไขหรือลบความคิดเห็นได้ทุกกรณี

   

Your words are your own, not related to the owner of this website. So be nice and helpful if you can. If this is the first time you're posting a comment, it might go into moderation. Keep comments on topic, no personal attacks, external linking for unrelated content. Administrator has right to delete, edit comments for any reason.

Comments are closed.